Bởi trong hai thập kỷ qua, đội tàu mỏng và yếu được coi là lý do không chỉ khiến các hãng tàu Việt Nam mất đi khoản lợi nhuận khổng lồ từ thị trường vận tải hàng hóa quốc tế mà còn khiến các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam phải chịu thiệt hại vì sự thao túng của các hãng tàu nước ngoài. Tuy nhiên, phát biểu của ông Kenny Yong hoàn toàn có cơ sở. Kể từ đại dịch Covid-19, ngành đóng tàu Việt Nam đã có những bước tiến vượt bậc và đang dần khẳng định mình trên thị trường quốc tế…
Ảnh của La Nghĩa Hiếu
Chiều ngày 3/8, Công ty đóng tàu Hạ Long đã tổ chức lễ hạ thủy tàu hàng 45.000 DWT, mã thiết kế VB45-01, mang tên Trường Minh Dream 05. Tàu hàng có trọng tải 45.000 DWT, chiều dài toàn phần 185 m, rộng 31 m, chiều cao mạn 16 m. Đây là tàu hàng rời đáy đôi, một mạn, chạy bằng động cơ diesel, một chân vịt theo quy định mới nhất được Lloyd's Register (Anh) chấp thuận. Trường Minh Dream 05 được coi là thành tựu đáng tự hào về năng lực đóng tàu của Công ty đóng tàu Hạ Long, bởi tàu 45.000 DWT là tàu có thiết kế hiện đại, ưu việt nhất về sức cản và chất lượng khí thải. Hiệu suất tiêu thụ nhiên liệu của tàu tiết kiệm hơn khoảng 30% so với các dòng tàu tương đương hiện nay. Trọng lượng không tải của tàu đã được giảm xuống mức tối ưu. Tàu được trang bị những thiết bị hiện đại nhất, đáp ứng được những yêu cầu khắt khe của các cơ quan quản lý cảng biển tại Mỹ, Châu Âu, Úc...
Trước khi tập trung vào tàu Trường Minh Dream 05, Công ty đóng tàu Hạ Long đã đóng nhiều sản phẩm mới với tiến độ và chất lượng tốt cho Công ty Đông Bắc, tiêu biểu là dòng sản phẩm tàu chở hàng 21.000 – 23.000 DWT. Đây là tiền đề quan trọng để Công ty Đông Bắc tiếp tục lựa chọn Công ty đóng tàu Hạ Long đóng mới và đóng mới hàng loạt tàu chở hàng 45.000 DWT. Tiếp đó, Công ty đóng tàu Hạ Long được tin tưởng tiếp tục đóng tàu 45.000 DWT số 2, với yêu cầu chất lượng tốt hơn và thời gian thi công thậm chí còn ngắn hơn.
Trong giai đoạn 2022 – 2023, Công ty đóng tàu Hạ Long đã ký hợp đồng với Tập đoàn Damen (Hà Lan) đóng mới 8 tàu dịch vụ điện gió CSOV. Tháng 7 vừa qua, đơn vị này tiếp tục ký hợp đồng với Tập đoàn Damen đóng mới 6 tàu dịch vụ điện gió CSOV, nâng tổng số tàu CSOV ký kết với Tập đoàn Damen lên 14 tàu. Tàu dịch vụ điện gió đầu tiên dự kiến hạ thủy vào ngày 28/8 và bàn giao vào tháng 3/2025. Với tiến độ bàn giao 3 tháng 1 tàu, dự kiến tàu cuối cùng sẽ được bàn giao vào tháng 5/2028.
Trước đó, vào tháng 5, tàu chở hàng rời 65.000 tấn - con tàu lớn nhất từng được một doanh nghiệp Việt Nam đóng - cũng đã được hạ thủy và bàn giao cho một khách hàng tại Hải Phòng. Con tàu dài gần 200 mét, rộng hơn 32 mét và cao hơn 19 mét, đã được Đăng kiểm Nhật Bản phân loại để hoạt động trên mọi vùng biển quốc tế và đáp ứng mọi yêu cầu hoạt động của các cảng biển trên thế giới. Con tàu chở hàng trị giá hơn 35 triệu đô la Mỹ này là sản phẩm của hai năm nỗ lực không biết mệt mỏi của hơn 500 sĩ quan, kỹ sư và công nhân tại Nhà máy đóng tàu Nam Triệu. Sự kiện này được coi là dấu mốc quan trọng đánh dấu sự trở lại mạnh mẽ của ngành đóng tàu Việt Nam sau hơn một thập kỷ "vật lộn" với quá trình tái cấu trúc và xử lý số nợ khổng lồ mà Tập đoàn Vinashin để lại.
Ông Phạm Bình Minh, Tổng giám đốc Tổng công ty cổ phần Cơ khí đóng tàu Việt Nam (VISEC), tự hào bình luận: “Một thế hệ tàu chở hàng mới đang được thiết kế và đóng tại Việt Nam”. Theo ông Minh, tổng số tàu biển của Việt Nam hiện có hơn 1.600 tàu chở hàng, với tổng trọng tải khoảng 12 - 13 triệu DWT. Tuy nhiên, 95% thị phần vận tải hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam vẫn dành cho các hãng tàu nước ngoài, Việt Nam chỉ đảm nhiệm 5%. Thực tế, phần lớn tàu của Việt Nam đều đã trên 15 năm tuổi, công nghệ cũ không phù hợp để vận chuyển hàng hóa. Một vấn đề nữa là cơ cấu đội tàu của Việt Nam chưa phát triển hợp lý, tàu trọng tải nhỏ thì dư thừa, trong khi thiếu các loại tàu trọng tải lớn để vận tải quốc tế.
Tuy nhiên, từ năm 2020 đến nay, trong khi nhiều ngành kinh tế chịu ảnh hưởng nặng nề từ đại dịch Covid-19, ngành đóng tàu Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ trong và sau đại dịch. Nhiều doanh nghiệp đóng tàu Việt Nam đã nắm bắt thời cơ và chuyển mình mạnh mẽ, có những bước phát triển vượt bậc và đang từng bước khẳng định mình trên thị trường quốc tế. Ngành đóng tàu Việt Nam đã đóng được những tàu chuyên dụng, tàu có trọng tải lớn lên đến 50.000 – 60.000 tấn và đang hướng đến mục tiêu đóng tàu 110.000 tấn.
“Hàng loạt dự án đóng tàu lớn tại Việt Nam đã có sự tham gia tư vấn thiết kế của chúng tôi như: Tàu hàng tổng hợp xuất khẩu 17.500 tấn đóng tại Nhà máy đóng tàu Bạch Đằng; Tàu chở dầu 100.000 tấn đóng tại Nhà máy đóng tàu Dung Quất… Tất cả các sản phẩm này đều được VISEC hoàn thiện với chất lượng tốt nhất, đáp ứng mọi yêu cầu khắt khe của chủ tàu và các cơ quan kiểm định trong và ngoài nước”, ông Minh khẳng định.
Vào năm 2023, Khỉ nội gián (Mỹ) vừa công bố danh sách 15 cường quốc đóng tàu trên thế giới, dựa trên số liệu từ Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), liệt kê tỷ lệ tàu đóng mới năm 2021 theo từng quốc gia. Đáng chú ý, Việt Nam đứng thứ 5, với tỷ lệ tàu đóng mới năm 2021 là 0,61%. Theo Cục Hàng hải, hiện nay Việt Nam có 97 nhà máy đóng tàu có trọng tải từ 1.000 DWT trở lên và 68 nhà máy đóng tàu, sửa chữa tàu mới. Tổng công suất thiết kế của các nhà máy đóng tàu mới lên tới 2,6 triệu DWT/năm.
Tỷ lệ đóng góp trên phản ánh năng lực đóng tàu mà Việt Nam ngày càng khẳng định mạnh mẽ trong những năm gần đây. Năm 2020, nước ta đã đóng và xuất khẩu hàng chục tàu tuần tra cao cấp sang châu Phi, sau khi đóng tàu đổ bộ và tàu tuần tra cho đối tác Venezuela. Những thành tựu phát triển này làm nổi bật tham vọng vươn tầm thế giới của ngành đóng tàu Việt Nam. Đáng chú ý, Việt Nam đã chế tạo thành công tàu cao tốc có sức chứa tương đương 3 chiếc Boeing 787. Đây là tàu siêu cao tốc Thăng Long - tàu cao tốc một thân lớn nhất Việt Nam tính đến thời điểm hiện tại, hiện đang hoạt động trên tuyến đường biển từ Vũng Tàu ra Côn Đảo.
Không chỉ doanh nghiệp nhà nước, mà cả những doanh nghiệp tư nhân “tay ngang” cũng góp phần tạo nên dấu ấn đặc biệt cho giai đoạn trở lại mạnh mẽ của ngành vận tải biển Việt Nam. Vào tháng cuối cùng của năm 2023, Công ty Cổ phần Vận tải biển Hòa Phát (thuộc Tập đoàn Hòa Phát) đã tổ chức lễ xuất bến chuyến tàu đầu tiên mang tên HPS-01, đánh dấu sự chính thức đi vào hoạt động của con tàu SB đầu tiên do tập đoàn đầu tư và đóng mới. Tàu có mã thiết kế SB 245-01/02 với 3 hầm hàng chuyên dùng để vận chuyển hàng rời của Hòa Phát, đặc biệt là các sản phẩm thép cán nóng. Tập đoàn cũng sản xuất container “Made in Vietnam” và tháng 7 vừa qua đã ký hợp đồng cung cấp 2.000 vỏ container 20DC cho Hapag-Lloyd, hãng tàu container lớn nhất của Đức, nằm trong Top 5 hãng tàu container lớn nhất thế giới.
Nhìn lại quá trình phát triển của ngành đóng tàu trong hai thập kỷ qua, TS Hoàng Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Khoa học công nghệ công nghiệp tàu thủy Việt Nam cho biết: Từ năm 2005, Việt Nam đã ký hợp đồng đóng 15 tàu cho một tập đoàn của Anh, sau đó chúng ta cũng đóng tàu chở khí hóa lỏng, tàu container và một số tàu khác cho Hàn Quốc và Nhật Bản. Đó là thời kỳ đỉnh cao của ngành đóng tàu. Tuy nhiên, trong giai đoạn 2008 – 2012, khủng hoảng kinh tế toàn cầu, nhu cầu vận tải biển trong nước và quốc tế giảm, các công ty đóng tàu gặp khó khăn, đỉnh điểm là sự cố tại Vinashin khiến ngành đóng tàu Việt Nam chững lại và gặp nhiều khó khăn. Điều này dẫn đến đơn hàng của ngành đóng tàu Việt Nam giảm đáng kể, thậm chí có thời kỳ không có đơn hàng, dẫn đến nhiều nhà máy đóng tàu phải chuyển đổi sản xuất kinh doanh hoặc phá sản.
Giai đoạn khó khăn nhất của suy thoái đã dần qua đi. Ngành công nghiệp đóng tàu đang phục hồi, các cơ sở đóng tàu phát triển ở khắp các địa phương từ Bắc vào Nam. Hiện nay, cả nước có gần 120 cơ sở đóng tàu lớn nhỏ, với sản lượng hàng năm tăng gấp 10 lần so với thập kỷ trước, thay vì trước đây chỉ tập trung ở các tỉnh, thành phố có nền kinh tế phát triển như Hải Phòng, Quảng Ninh, Đà Nẵng, TP.HCM.
“Các cơ sở thiết kế, cung ứng vật tư, thiết bị phục vụ ngành cũng tăng về số lượng, đảm nhiệm thiết kế các sản phẩm có tính năng chuyên biệt, hàm lượng khoa học công nghệ cao, cung cấp thiết bị, vật tư đa dạng về chủng loại, đáp ứng đầy đủ nhu cầu của các cơ sở đóng tàu, sửa chữa tàu biển. Ngành đóng tàu Việt Nam, với gần 70% vật tư, thiết bị nhập khẩu, là không gian rất lớn cho các nhà cung cấp vật tư, thiết bị trong nước, đồng thời thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghiệp hỗ trợ Việt Nam”, TS. Hoàng Hùng cho biết.
Theo Hiệp hội Công nghiệp cơ khí Việt Nam, phụ tùng phục vụ cho ngành đóng tàu Việt Nam hiện chỉ chiếm khoảng 20 – 30%. Trong đó, sản phẩm thuần Việt chỉ chiếm khoảng 10 – 15%, còn lại là phụ tùng nước ngoài gia công tại Việt Nam, hoặc phải nhập khẩu.
Ông Đào Phan Long, Chủ tịch Hội Cơ khí Việt Nam chỉ rõ: Ngành đóng tàu nước ta có thể tập trung đóng mới các loại tàu viễn dương, tàu cá, tàu du lịch… trên cơ sở lựa chọn quy mô, tính năng của từng loại tàu để trước mắt phục vụ thị trường trong nước, sau đó từng bước khôi phục và phát triển thị trường quốc tế. Nhà nước cũng cần nhanh chóng quy hoạch một số địa điểm sửa chữa, dịch vụ tàu biển để đáp ứng nhu cầu trong nước và quốc tế; tập trung vào các sản phẩm phụ trợ mà Việt Nam có thể sản xuất trong tương lai gần như vỏ tàu vật liệu mới, phát triển trong thiết kế kỹ thuật tàu biển…
“Đóng tàu là ngành công nghiệp lớn, đa dạng về loại hình. Đóng tàu có liên quan chặt chẽ đến nhiều ngành công nghiệp khác nhau, đặc biệt là lĩnh vực cơ khí, luyện kim, một số lĩnh vực mũi nhọn như đóng tàu sản xuất thép, chế tạo, lắp ráp thiết bị, máy móc cơ khí thủy lực, điện, điện tử, tự động hóa, vật liệu mới. Do đó, phát triển các ngành công nghiệp hỗ trợ này sẽ tạo cơ hội tốt cho ngành đóng tàu Việt Nam cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Khi các doanh nghiệp đóng tàu phát triển cũng sẽ kéo theo hàng loạt doanh nghiệp cơ khí cùng phát triển. Đặc điểm của ngành đóng tàu cũng như ngành cơ khí có biên lợi nhuận thấp, nhưng có tác động lan tỏa lớn đến nền kinh tế, có thể thúc đẩy nhiều ngành công nghiệp phát triển”, ông Đào Phan Long nhấn mạnh.
Lãnh đạo Hiệp hội Doanh nghiệp cơ khí Việt Nam cũng chỉ rõ: Đóng tàu là ngành công nghiệp lâu dài, do đó các doanh nghiệp muốn tồn tại và đứng vững đòi hỏi rất nhiều vốn. Tuy nhiên, hiện nay hầu hết các doanh nghiệp đóng tàu đang gặp khó khăn về vốn, trong khi chi phí lãi suất vay ngân hàng tại Việt Nam thường cao hơn lãi suất trên thế giới. Do đó, Nhà nước cần nghiên cứu các gói vay vốn với lãi suất ưu đãi cho các đơn vị đóng tàu, bảo đảm thực hiện hợp đồng với các chủ tàu nước ngoài đối với các sản phẩm được coi là hiệu quả. Chúng ta cũng có thể học hỏi chính sách từ Trung Quốc, Hàn Quốc hay Nhật Bản, đây là những quốc gia có ngành công nghiệp đóng tàu đột phá.
Ngoài ra, một vấn đề rất quan trọng trong ngành đóng tàu là nguồn nhân lực. Có một giai đoạn khó khăn buộc những người thợ lành nghề, kỹ sư, nhà khoa học của ngành đóng tàu phải chuyển sang nghề khác, và cho đến nay vẫn chưa phục hồi. Nguồn nhân lực hiện nay không chỉ phải đáp ứng được yêu cầu mà còn phải cập nhật kiến thức về công nghệ đóng tàu mới và hiện đại.
Trên thực tế, Trường Đại học Hàng hải Việt Nam – “cái nôi” đào tạo ngành đóng tàu – đã gặp khó khăn trong việc tuyển sinh các ngành truyền thống, thế mạnh đã làm nên tên tuổi của trường trong khoảng mười năm trở lại đây. Mặc dù hàng năm, các công ty đóng tàu đều đến trường “đặt hàng”, trao học bổng khuyến khích sinh viên, và cần tuyển hàng trăm kỹ sư mỗi năm, nhưng rất ít người còn theo học tại đây.
Theo đại diện Trường Đại học Hàng hải Việt Nam, việc tuyển sinh ngành đóng tàu đã dễ dàng hơn trong 1-2 năm trở lại đây, nhưng số lượng thí sinh nộp hồ sơ và điểm trúng tuyển vẫn chưa cải thiện nhiều.
“Ngành công nghiệp đóng tàu trước đây gặp nhiều khó khăn. Phụ huynh và học sinh ưu tiên học kinh tế, công nghệ, không thích các ngành kỹ thuật truyền thống. Thu nhập của kỹ sư đóng tàu chưa thực sự hấp dẫn và thiếu tính cạnh tranh so với các ngành khác. Nhà nước chưa có chính sách hỗ trợ cho sinh viên học các ngành trọng điểm phục vụ chiến lược phát triển kinh tế biển của đất nước”, đại diện nhà trường chỉ rõ và đề xuất Nhà nước sớm có cơ chế, chính sách hỗ trợ hợp lý để thu hút, đào tạo nguồn nhân lực, thúc đẩy ngành công nghiệp đóng tàu phát triển.
Theo: https://thanhnien.vn/nganh-dong-tau-viet-nam-tai-xuat-ra-bien-lon-18524081022260387.htm
